De kritische mobilist (v/h Verontruste ANWB leden)

Scepsis over groenrechts

Liberalen en milieu: ’Innerlijke tegenstrijdigheid’

(Trouw 23 augustus 2008) De VVD met een groenrechtse koers? PVV en GroenLinks reageren sceptisch, Milieudefensie is verheugd. Is groenrechts een breuk met het klassieke VVD-partijprogramma? „Welnee. De VVD had Ginjaar, Winsemius en Nijpels”, reageert VVD-Kamerlid en milieuwoordvoerder Helma Neppérus. „We pakken hun lijn weer op.”

Toch zien andere fracties in de Kamer een koerswijziging. „De term groenrechts bevat een innerlijke tegenstrijdigheid”, stelt GroenLinks-leider Femke Halsema. „Echte groene politiek vereist een flinke herverdeling van welvaart tussen hoge en lage inkomens en tussen grote en kleine bedrijven. Een forse herverdeling tussen mobiliteit per auto en per openbaar vervoer is eveneens onontkoombaar.”

Volgens PVV-fractievoorzitter Geert Wilders is de ’milieuhysterie’ bij de VVD toegeslagen. „Rutte is definitief de weg kwijt met de groenrechtse onzinagenda”, meent Wilders.

Willem Verhaak, campagneleider klimaat bij Milieudefensie, is wel blij met het nieuws, al zet hij vraagtekens achter de redenering van VVD-voorman Mark Rutte. „Rutte noemt de Britse conservatieve leider David Cameron zijn voorbeeld, maar Cameron zegt dat we nú maatregelen moeten nemen, terwijl de VVD eerst zijn pijlen wil richten op vrijwillige bijdragen van het bedrijfsleven.”

Het woord milieu is de VVD niet vreemd: van 1977 tot 1989 leverden de liberalen de ministers van milieu. Of, zoals Rutte ze graag noemt, ’de grondleggers van het Nederlandse milieubeleid’. Leendert Ginjaar wist als eerste een samenhangend milieubeleid te ontwikkelen. Pieter Winsemius ging daarmee door met belangrijke milieuwetgeving.

Opvolger Ed Nijpels was vooral succesvol als minister van milieu omdat hij veel mensen en het bedrijfsleven ervoor wist te enthousiasmeren. In zijn Nationaal Milieubeleidsplan stonden baanbrekende doelstellingen als het terugdringen van vervuiling door auto’s, energiecentrales en bedrijven. Hiervoor waren wel bezuinigingen en belastingmaatregelen nodig.

Nijpels wilde het reiskostenforfait (de belastingaftrek voor woon-werkverkeer boven de 10 kilometer) afschaffen ten gunste van het milieu. Dat ging de VVD-fractie te ver. Zij koos voor de protesterende automobilist en liet in 1989 het kabinet vallen, inclusief Nijpels en VVD-minister Kroes van verkeer.

Daarmee verdween het milieu bijna geheel van de VVD-agenda. In 1994 schreven de drie oud-minsters een open brief aan de eigen partij over de wel erg magere milieuparagraaf in het verkiezingsprogramma. Het leidde tot kleine aanpassingen.

In 2002 protesteerde Winsemius weer tegen het schrale milieubeleid waar de VVD met LPF en CDA verantwoordelijk voor was, maar kreeg binnen zijn partij geen gehoor. Pas begin 2005 waren er bij de liberalen weer plannen voor een groen beleid, al kwam het nooit van de grond.

Ook VVD-aanhang bezorgd over milieu

37 procent van de mensen die GroenLinks stemmen, doet dat vanwege hun zorgen over het milieu. Maar uit recente CBS-cijfers blijkt dat het milieuprobleem VVD-kiezers ook bezig houdt: 9,5 procent van de VVD’ers noemt het milieu een van de belangrijkste nationale problemen. Bij CDA is dat 7,7 procent, bij de SP 7,3 procent en bij de PvdA 6,4 procent.

De PVV-aanhang heeft het minste op met het klimaat. Zij zitten wat dat betreft goed bij de partij van Wilders, want die ontkent dat het klimaat verandert als gevolg van menselijk handelen.

Lucas Reijnders, GroenLinks

De hoogleraar milieukunde vindt het niet vreemd dat de VVD een groene koers inzet. „Na de val van Nijpels heeft de partij het onderwerp laten liggen, maar traditioneel zijn veel VVD’ers begaan met het milieu. In andere Europese landen zijn liberale fracties ook veel groener. Als je terugkijkt heeft de VVD ook de beste milieuministers geleverd. Beter dan die van de PvdA, inclusief de huidige.”

Lucas Reijnders moet nog wel zien wat de nieuwe VVD-plannen concreet betekenen. „Klimaatbeleid komt aan op een heleboel moeizame maatregelen en daar zijn ze bij de liberalen nooit heel sterk in geweest. Er is nog altijd een groep binnen die partij die de klimaatveranderingen afdoet als onzin.”

De VVD wil zich eerst op vrijwillige inzet van het bedrijfsleven richten. Volgens Reijnders is die inzet er nu volop, dankzij de hoge olieprijzen. „Maar daarmee red je het niet. De laatste rapporten over klimaatverandering en de zeespiegelstijging zien er heel somber uit. Zonder eisen aan de fabrikant krijg je geen zuiniger apparaten.”

De milieukundige ziet de VVD best succesvol worden als groene partij. „Het ligt er een beetje aan welke persoon ze deze keer meesturen. Het belangrijkste is dat die politiek talent heeft. Nijpels en Winsemius waren in het begin ook redelijk onbeschreven, maar zij hebben een gevoel voor milieu ontwikkeld.”

Ed Nijpels, VVD

Hij slaakt een zucht van verlichting: eindelijk pakt zijn partij de draad weer op. „De afgelopen jaren was het vooral de VVD die bij het milieubeleid op de rem stond. Ik heb dat uit electoraal oogpunt altijd onhandig gevonden. Alsof een VVD’er niet bezorgd is om zijn leefomgeving en de manier waarop zijn kinderen opgroeien.” Als milieuminister functioneerde Ed Nijpels dan misschien goed, maar dat was niet dankzij zijn eigen fractie. „Daar had ik vooral veel last van.”

Nijpels dwong wasmiddelenfabrikanten in de jaren tachtig tot het verwijderen van fosfaten uit hun product, tijdens een werkontbijt. „Ik zei dat ik met strenge maatregelen zou komen en daarvoor ook een Kamermeerderheid achter me had. Dat konden ze om zeven uur ’s morgens nooit checken. Ze tekenden onderling een convenant en drie maanden later waren de eerste fosfaatvrije middelen daar.” Ook toen er dioxine was aangetroffen in kaas, van koeien die naast vuilverbranders hadden gegraasd, kwam Nijpels met strenge eisen. „Niemand in de Kamer durfde op dat moment tegen de publieke opinie te stemmen. Die normen gelden nu, twintig jaar later nog steeds als strengste in Europa.”

Hij hoopt dat de VVD consequent is en dus bereid is om strenge regels op te leggen.

Pieter Winsemius, VVD

Ook hij is voormalig minister voor milieu. Pieter Winsemius is wat minder cynisch over het groene gehalte van zijn partij. „Met de VVD valt heel goed milieubeleid te maken. Sterker nog: milieu is het enige terrein dat in hoge mate is bepaald door de VVD. Bovendien telt de partij een hele serie mensen die zich met groot enthousiasme inzetten voor het milieu, zoals de wethouders in Rotterdam.”

De partij was de afgelopen tijd niet zwaar in beweging op het gebied van klimaatverandering of energiebesparing, dat wil de natuurkundige wel toegeven. „Maar als je in de oppositie zit, moet het beleid ook in eerste instantie van de andere partijen komen.”

Op de aangekondigde plannen van Rutte is het volgens hem moeilijk commentaar leveren: „Prima en hartstikke positief dat het gezegd wordt. Ik ben heel erg benieuwd.”


De kritische mobilist 2008


Commentaar en kopij aan ons opsturen

Terug naar eerste pagina