De kritische mobilist (v/h Verontruste ANWB leden)

Michel van Hulten, een Nederlands oud-staatssecretaris van verkeer, strijdt er fanatiek voor: gratis openbaar vervoer. Het bewijs voor het succes ligt in België voor het oprapen. In de Nederlandse verkiezingstijd veel gemeentelijke bestuurders op bezoek in het Vlaamse Hasselt waar het OV nu meer dan 13x meer passagiers vervoert dan in 1997 en toch minder dan 1% van de begroting voor dat gratis OV uit hoeft te geven. EN TOCH DOEN WE HET IN NEDERLAND NOG STEEDS NIET. In de Volkskrant weer eens veel verbazing over dat laatste feit. Wel komen kijken, het succes zelf zien, maar zelf doen: ho maar...... (EvD)

Gratis openbaar vervoer is geen luchtkasteel

(Volkskrant 10 februari 2006) Telkens als er in Nederland gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn, is Daniel Lambrechts een van de weinige Vlamingen die dat snel merkt. Politici bellen de mobiliteitsambtenaar uit Hasselt om te weten te komen hoe het nu precies zit met het gratis openbaar vervoer in de hoofdstad van Belgisch Limburg. 'Zeker honderd Nederlandse gemeentes en provinciebestuurders zijn hier de laatste jaren geweest', vertelt Lambrechts op zijn werkkamer. 'Ook uit Zweden, Noorwegen en Groot-Brittannie komen ze aankloppen. Toch heeft ons initiatief over de grens geen navolging gekregen'. En dat is jammer.

Aandacht trekken met gratis openbaar vervoer in je verkiezingsprogramma is alleen leuk als je het daarna ook echt invoert. Het kost een paar centen, maar dan heb je ook wat. In Hasselt, waar de bussen sinds 1997 gratis zijn, blijken de inwoners er erg op gesteld. Wei is het even schrikken als ik een willekeurige bus uitprobeer. Bij het instappen trekt een gele stempelautomaat meteen de aandacht. Maar vrolijk gebaart de chauffeur dat ik kan doorlopen: 'Zoek een plaatsje, ik trakteer'. Voor elke passagier haalt hij een kaartje door de overbodig geraakte automaat. 'Zo tellen we het aantal reizigers'. Bevalt het? Natuurlijk. De dame die vooraan met haar pekineesje in de bus zit, is enthousiast. En de scholieren op de achterbank kennen het begrip 'zwartrijden' enkel nog van hun veel oudere broers. Ik stap uit bij een bushalte aan een parkeerplaats, waar immers mensen komen die toch liever de auto nemen. Toch levert ook daar een steekproefje onder tien mensen slechts één negatieve reactie op. De parkeerders zijn met de auto omdat ze van elders komen, of vinden het toch gemakkelijker voor de boodschappen. Hoe meer mensen de bus nemen, zegt een van hen, des te eenvoudiger is het om een parkeerplaats te vinden.

De gratis bussen hebben tot neveneffecten geleid die niemand had voorzien. Zo merkt het Virga-Jesseziekenhuis dat patienten meer bezoek krijgen. En minder vermogende Hasselaren die (te) lang met gezondheidsklachten rond liepen, blijken dankzij de gratis bus en betere verbindingen sneller naar een specialist te gaan. Maar indrukwekkender dan de anekdotische bewijsvoering zijn de kale cijfers: in 1997 namen in Hasselt per maand amper 30 duizend mensen de bus, nu liefst 400 duizend. Het aantal ritten per dag en het aantal lijnen is dan ook fors uitgebreid. De bezieler van de gratis bus is de oud-burgemeester van Hasselt, Steve Stevaert. Deze en andere opmerkelijke ideeën (zoals barbecue-cheques voor buurten) bezorgden de oud-cafébaas die minister werd en voorzitter van de socialistische partij SP.A, de bijnaam Steve Stunt. 'Gratis' is voor hem echter bittere ernst. 'De mooie dingen van het leven moeten gratis zijn: de liefde, het strand, mensenrechten en het openbaar vervoer', zegt hij in het provinciehuis te Hasselt -hij is inmiddels gouverneur van Limburg. 'Het leidt tot minder verkeersslachtoffers, tot sociale cohesie omdat we oude mensen uit hun isolement halen, en we dragen een steentje bij aan de Kyoto-normen om broeikasgassen terug te dringen.' Natuurlijk is de rekening van de gratis bussen voor het gemeentebestuur, en dus voor de inwoners van Hasselt die gemeentebelasting betalen. 'ledereen betaalt naar draagkracht en vermogen bij via de belasting. Daarvan kunnen we het openbaar vervoer gratis maken', legt Stevaert uit. Stevaerts gratis-filosofie heeft niets te maken met het 'neoliberale, valse gratis', zoals gratis belminuten bij een nieuwe gsm. 'In een socialistische visie is gratis een sturend gegeven, dat herinnert aan de natuurlijke staat der dingen, aan het aardse paradijs waar alles gratis is, aan Kokanje of Luilekkerland, waar de gratis kippen je zomaar in de mond vliegen', schreef hij in 2004 in het boekje Socialisme is gratis (€ 14,95!). Niet alles moet gratis worden, waarschuwt hij. Gratis gezondheidszorg zou leiden tot overconsumptie. En niet alles moet door de overheid worden geregeld. 'De parkeergarages en het slachthuis van Hasselt heb ik als burgemeester geprivatiseerd. Sommige dingen moet je aan de markt overlaten, andere zeker niet.'

De zon mag voor niks opgaan, voor de buschauffeurs is hun werk geen filantropie. Al met al kosten de gratis bussen Hasselt ruim 1,4 miljoen euro. Het nieuwe vijfjarencontract, waarover binnenkort wordt onderhandeld, zal weer een stuk duurder uitvallen. Toch is Hasselt amper 1 procent van het gemeentebudget kwijt aan de gratis bussen. En de gemeentebelastingen zijn lager dan voor de invoering. Al heeft dat niet zozeer met de bussen te maken, maar met het saneren van hoge schulden.

'Het is een politieke keuze om meer geld aan openbaar vervoer uit te geven', zegt gemeenteambtenaar Lambrechts. In de jaren zestig werden er overal miljoenen uitgetrokken voor culturele centra, in de jaren zeventig voor sportfaciliteiten en jeugdlokalen. In deze tijd is mobiliteit het knelpunt.'

Gratis openbaar vervoer is niet tot Hasselt beperkt gebleven. 65-Plussers mogen overal in Vlaanderen gratis met de bussen van De Lijn. Wie zijn kentekenplaat inlevert (die zijn in België persoonsgebonden) krijgt een gratis abonnement. Een op de drie Vlaamse gemeentes heeft elementen van Hasselts voorbeeld overgenomen. Daardoor vervoerde De Lijn in 2005 bijna 450 miljoen reizigers, twee keer zoveel als in 1999. Ook pendelen in Belgie 120 duizend werknemers in de private sector dagelijks gratis van en naar hun werk: ruim 1100 bedrijven hebben een contract met treinmaatschappij NMBS: de werkgever betaalt 80 procent van het abonnement, de overheid past de rest bij. Ook tienduizenden ambtenaren reizen gratis.Hasselt als gidsstad voor Nederlandse steden? Waarom niet. Amsterdam heeft 51,3 miljoen euro verkwist aan elektronische toegangspoortjes voor de metro. Niemand weet wanneer ze ooit zullen werken. Een kwart van de reizigers is zwartrijder: het is dweilen met de kraan open. Zelfs als het Hasseltse model niet voor 100 procent valt over te nemen, -gratis is immers niet voor niks- zijn er varianten denkbaar zoals elders in Vlaanderen is gebeurd. De eerstvolgende lichting Nederlandse beleidsmakers en politici die een dagje Hasselt doet, moet vooraf plechtig beloven om eenmaal thuis werk te maken van het goede voorbeeld.


De kritische mobilist 2006

Commentaar en kopij aan ons opsturen


Terug naar eerste pagina